Qlobal istiləşmə


2050-ci ildə 2 milyard insan suzuz qalacaq.

dünyada 2 milyard insan sudan məhrum olacaq, 30 il sonra da 3 milyard insan istifadə olunan su qaynaqlarını itirəcək. İsveçin paytaxtı Stockholmda "Dünya Su Həftəsi Forumu"nda təqdim edilən, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı (BMT) tərəfindən hazırlanan "İqlim dəyişiklikləri və su" mövzulu hesabatına görə, dünyadakı iqlim dəyişiklikləri su qaynaqlarına da təsir edir. Hesabata görə, 2050-ci ildə dünyada iki milyard insan sudan məhrum oalacaq, 30 il sonra da 3 milyard insan istifadə edə biləcəyi su ehtiyyatlarını itirəcək.

Dünya Su Həftəsi Forumuna təqdim edilən BMT hesabatını tanıdan Hollandiyalı səlahiyyətli Michael van deyər Valk, iqlim dəyişikliklərinin su qaynaqlarına da təsir etdiyini bildirdi. Məqsədi, dünyada su mövzusunda yaşanan vəziyyətin ciddiliyini qərar verici vəziyyətində olan siyasətçilərə daha detallı göstərmək və həll axtarışlarını sürətləndirmək olduğunu söyləyən Michael van deyər Valk, yağmurların azalmasıyla bir çox ölkədə su ehtiyatlarının quruduğunu izah etdi. Hesabata görə, dünya əhalisi ilə birlikdə əkinçilik və sənaye istehsalı artır, dünyanın iqtisadiyyatı böyüyür ancaq su qaynaqları sürətlə tükənir.

Hesabatda ayrıca xülasəylə bu başlıqlar yer almışdır:
Dünya əhalisinin yüzdən 20%-ni təşkil edən 30 ölkə su çətinliyi ilə qarşı-qarşıya durur. 2025-ci ildə isə bu ölkə sayı 50-yə catacaq və dünya əhalisinin yüzdə 25-i su çətinliyi ilə üz-üzə gələcək.

Dünyada 1950-ci illərə görə su ehtiyatları yüzdə 15 ilə 30 nisbətində azalmışdır. Buna qarşılıq 2050-ci ildə isə su ehtiyyatı bu günkündən yüzdə 50 çox olacaq. İqlim dəyişiklikləri su ehtiyatlarına da təsir etdiyi üçün, dəyişikliklər qlobal böhrana səbəb olacaq.

Forumda təqdim edilən bildirilərə görə, Şimali Avropa ölkələrindəki adam başı su istehlakı, digər Avropa ölkələrindən iki dəfə artıqdır. İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə isə su istehlakı çox aşağıdır.

Məlumatlara görə, inkişaf etmiş bir ölkədə doğan uşaq, inkişaf etməkdə olan bir ölkədə doğan uşağa görə yüzdə 30 daha çox su xərcləyir. Dünyada hal-hazırda olan suyun yüzdə 97.5-i duzlu sulardan meydana gəlir. Şirin suyun nisbəti isə yalnız yüzdə 2.5%-dir. Şirin suyun yüzdə 70%-i qütblərdə donmuş halda, yüzdə 30-u isə yeraltındadır.

Ümumiyyətlə xəstəliklərin yüzdə 88%-i təmiz olmayan içməli sudan və qeyri-kafi gigiyenik şərtlərdən qaynaqlanır. Bu da inkişaf etməkdə olan ölkələrdə ildə 5 milyard gün iş itkisi mənasını verir.



Qlobal İstiləşmənin Səbəbləri.

İnsanlar tərəfindən atmosferə atılan qazların istixana təsiri yaratması nəticəsində yer səthində yaranan istilik artımına Qlobal İstilik  deyilir. Daha ətraflı açıqlamaq lazım olsa dünyanın səthi günəş şüaları tərəfindən isidilir.
Dünya bu şüaları təkrar atmosferə əks etdirir amma bəzi şüalar su buxarı, karbondioksid və əmtəən qazının dünyanın üzərində meydana gətirdiyi təbii bir örtü tərəfindən tutulur. 

Qlobal istiləşmə nədir? 

Bu da yer üzünün kifayət qədər isti qalmasını təmin edir. Amma son vaxtlar qalıq yanacaqların yandırılması, meşəsizləşmə, sürətli əhali artımı və cəmiyyətlərdəki istehlak meylinin artması kimi səbəblərdən atmosferdə karbondioksid, əmtəən və diazot monoksit qazların yığılmasını arıtır. Alimlərə görə bu artım qlobal istiləşməyə səbəb olur. 1860-dən günümüzə qədər tutulan qeydlər, ortalama qlobal istiliyin 0.5 ilə 0.8 dərəcə arasında artdığını göstərir.

Alimlər son 50 ildəki istilik artımının insan həyatına gözə çarpacaq dərəcədə təsir etdiyinin fikirindədirlər.

Üstəlik artıq geri dönüşü olmayan bir nöqtəyə yaxınlaşıırıq.
Heç bir tədbir görülməzsə bu əsrin sonunda qlobal istiliyin ortalama 2 dərəcə artacağı təxmin edilir.

Həmcinin dünya daxilində tutulmağa başlanan qeydlərdə bildirilib ki, son 150 illik dövr içində 2007-ci il ən isti il idi.

Yaxşı bu istilik artımı yəni qlobal istiləşmə nələrə gətirib çıxarır, həyatımıza necə təsir edir?

Dünya iqlim sistemində dəyişikliklərə səbəb olan qlobal istiləşmənin təsirləri ən yüksək zirvələrdən, okean dərinliklərinə, ekvatordan qütblərə qədər dünyanın hər yerində hiss edilir.

Qütblərdəki buzlaqlar əriyir, dəniz suyu səviyyəsi yüksəlir və sahil seqmentlərdə torpaq itkinləri artır. Məsələn 1960-cı illərin sonlarından bu yana Şimali Yarımkürədə qar örtüyündə yüzdə 10 azalma olub. 20-inçi əsr boyunca dəniz səviyyələrində də 10-25 sm arasında bir artım olduğu müəyyən olunub.

Qlobal istiləşməyə bağlı olaraq dünyanın bəzi bölgələrində qasırğalar, sellər və daşqınların şiddəti və sıxlığı artarkən bəzi bölgələrdə uzun, davamlı, şiddətli quraqlıqlar və səhralaşmalar baş verir.

Qışda  istiliklər artır, yaz erkən gəlir, payız gecikir, heyvanların köç dövrləri dəyişir. Yəni iqlimlər dəyişir.

Bunun nəticəsində dəyişikliklərə dözə bilməyən bitki və heyvan növləri ya azalır ya da tamamilə yox olur.

Qlobal  İstiləşmə insan sağlamlığına ciddi təsir göstərir.
Alimlər, iqlim dəyişiklikləri ürək, tənəffüs yolu, yoluxucu, allergik və bəzi digər xəstəliklərə təsirinin gostərəcəyi fikirindədirlər.

Qlobal İstiləşmənin Səbəbləri: Hava şəraitinin uzun bir zaman içində ortalama vəziyyəti iqlim olaraq təyin olunar. Dünya son bir milyard il içində təxminən 250 milyon il davam edən isti dövrlər və bunların ardından gələn dörd böyük soyuq dövr keçirmişdir. Dünya təxminən əlli milyon il əvvəl soyuq bir dövrə girmiş, bu dövrdə yüz min ildə bir on min il müddətlə görülən isti dövrlərin xaricində soyuma meyli göstərmişdir. Hal- hazırda bu isti dövrlərdən biri yaşanmaqdadır. Dörd min il əvvəl başlayan istilik enişləri nəticəsində dünyanın soyuma meylinin artmasını gözləyirdilər. Lakin bu artım son yüzəlli ildə reallaşmamışdır.

Günəş kimi təbii faktorlarla böyüyən bu artımın səbəbi, xüsusilə son vaxtlarda, böyük ölçüdə insan qaynaqları olan istixanaların təsirindən yaranan qlobal istiləşmədir.




Təbii Səbəblər :

Günəşin Təsiri:

AKA elm adamlarından Paal Brekke; iqlim alimləri uzun müddətdir ki, Günəş xallarının 11 illik dövr hərəkətini və Günəşin əsrlik müddətlər içində parlaqlıq dəyişməsinin araşdırdıqlarını ifadə etmişdir. Bunun nəticəsində Günəşin maqnetik sahəsi və protonlar ilə elektronlar formasında ortaya çıxan günəş küləyi, Günəş sistemində kosmik şüalanmalara qarşı bir qalxan vəzifəsində olduğu açıqlanmışdır. Günəşin dəyişən fəaliyyətiylə zəifləyə bilən bu qalxan, kosmik şüaları keçirir. Kosmik şüalanmaların çox olması buludlanmağı artırır, Günəşdən gələn radiasiya nisbətini dəyişdirərək qlobal istilik artımına səbəb olur.
Günəşdən gələn ultrabənövşəyi şüa eyni zamanda kimyəvi reaksiyaların meydana gəldiyi (və dolayısilə atmosferin hamısına təsir edən) ozon təbəqəsi üzərində dəyişikliyə səbəb olacaq.

Dünyanın Presizyon Hərəkəti:

1930-cu ildə Serb elm adamı Milutin MİLANKOVİÇ dünyanın günəş ətrafındakı orbitinin hər 95 min ildə bir az daha da sıxıldığını göstərmişdir. Bundan başqa hər 41 min ildə dünya oxunda xətti bir sürüşmə və hər 23 min ildə dairəvi deviasiya tapıldığını ifadə etmişdir. Günümüz elm adamlarının bir çoxu Dünyanın bu hərəkətlərindən ötəri zaman soyuq dövrlər yaşadığını və bu soyuq dövrlər içində 100 min illik zamanda on min il müddətlə isti dövrlər keçirdiyini bildirməkdədir. Bu da Dünyanın təbii istiləşməsinin bir səbəbini meydana gətirmişdir.




Süni səbəblər :

Qalıq Yanacaqlar:

Kömür, neft və təbii qaz dünyanın bu günki enerji ehtiyacının cox hissəsini təmin edir. Strukturlarında karbon və hidrogen elementlərini saxlayan bu qalıq yanacaqlar, uzun müddətlər içərisində meydana gəlməkdə lakin çox tez istehlak edilməkdədir. Dünyanın müəyyən bölgələrində toplanmış bu yanacaqların günümüz texnologiyasıyla ¾'ünün yarısının çıxarılması qeyri-mümkün; digər yarısının isə çıxarılması texniki olaraq çox bahalıdır. Bu da qalıq yanacaqları yenilənə bilməyən və məhdud yanacaqlar sinifinə daxil edilir.

İstixana Qazlarının Meydana gəlməsi:
Günəşdən gələn şüaların bir hissəsi ozon təbəqəsi və atmosferdəki qazlar tərəfindən sovrulur. Bir qisimi litosferden, bir qisimi isə buludlardan geriyə əks olunur. Yer üzünə çatan şüalar geriyə dönərkən atmosferdəki su buxarı və digər qazlar tərəfindən tutularaq dünyanı istitməkdə olan səth və troposfer normadan isti olur. Bu hadisə, günəş şüalarıyla istilənən amma içindəki istiliyi çölə buraxmayan istixanaları xatırladır; bu səbəblə də bunu təbii istixana təsiri olaraq adlandırılar

Istixana Təsirinin Əhəmiyyəti:
İstixana təsiri təbii olaraq meydana gələn və iqlim üzərində əhəmiyyətli rol oynayandır. Sənaye inqilabı ilə birlikdə, xüsusilə 2-ci dünya döyüşündən sonra, insan fəaliyyəti istixana qazlarının miqdarını hər keçən il artıraraq yüksək nisbətlərə çatdırmışdır.
Bu təsirin yoxluğunda dünyanın ortalama istiliyinin -18ºC olacağı ifadə edilir. Ancaq həyati təsiri olan istixana qazlarının miqdarının normalın üzərinə çıxması və bu artımın sürməsi də dünyanın iqlim tarazlıqlarının pozulmasına səbəb olmasıdır.
Bu təbii təsiri artıran karbondioksid, metan, su buxarı, azotoksit və kloroflorokarbonlar istixana qazları olaraq adlandırmışdırlar. Ozon təbəqəsinin incəlməsi də başqa bir faktordur.

İstixana Qazları : Karbondioksid (CO2):
Dünyanın istiləşməsində əhəmiyyətli bir rolu olan CO2, Günəş şüalarının yer üzünə çatması əsnasında bu şüalara qarşı keçiricidir. Beləcə yer üzünə çarpıb əks olunduqlarında onları sorur.
18 və 19-cu əsrlərdə CO2-in atmosferdəki cəmi 280-290 ppm arasında ikən, qalıq yanacaqların istifadə edilməsi nəticəsində indiki vaxtda təxminən 350 ppmə qədər çıxmışdır. Edilən ölçülmələrə görə atmosferdəki CO2 miqdarı 1958-dən etibarən 9% artmış və günümüzdəki artım miqdarı illik 1 ppm olaraq hesablanmışdır.
Dünyada enerji istifadəsi davamlı artdığından, istifadə olunan texnologiya qısa dövrdə dəyişsə belə, karbondioksid artımının dayandırılması mümkün deyil..

İstixana Qazları: Metan (CH4):
Nisbəti minlərlə ildən bəri dəyişməmiş olan metan qazı, son bir neçə əsrdə iki qata çıxmış və 1950-dən bəri də hər il 1% artmışdır. Edilən son ölçülmələrdə isə metan səviyyəsinin 1,7 ppmə çatdığı görülmüşdür. Bu dəyişiklik CO2 səviyyəsindəki artıma görə az olsa da, metanin CO2-dən 21 qat daha qalıcı olması səbəbiylə ən az CO2 qədər dünyamıza təsir etməkdədir.
Amerika və bir çox qərb ölkəsində zibilliklərin böyük yer örtməsi problem yaradır. Orqanik zibillərdən bir çoxu ayrışarak böyük miqdarda metan ifraz edir, bu qaz da xüsusilə yaxşı ventilyasiyası olmayan və idarə altında tutulmayan köhnə zibilliklərdə partlamalara və içdən yanmalara səbəb olur. Daha da əhəmiyyətlisi atmosferə atılan metan nisbəti artmaqda və bunun nəticəsi olaraq da istixana təsiri təhlükəli ölçülərə çatmaqdadır.

İstixana Qazları: Azotoksit və Su Buxarı:
Azot və oksigen 250ºC istilikdə kimyəvi reaksiyaya girən azotoksitləri meydana gətirir. Azotoksit, əkinçilik və sənaye fəaliyyətlər və bərk tullantılar ilə qalıq yanacaqların yanması əsnasında meydana gəlir. Avtomobillərin tüstü borularından çıxman bu qaz, ətrafın çirklənməsinə səbəb olur.
İstixana təsirinə gətirib çıxaran qazlardan ən əhəmiyyətlilərindən biri də su buxarıdır. Lakin troposferdeki sıxlıqda təsirli olan insan qaynaqları deyil iqlim sistemidir. Qlobal istiləşməylə artan su buxarı iqlim dəyişmələrinə gətirib çıxaracaq.

İstixana Qazları: Xloroflorokarbonlar (XFK): 
CFC-lər xlorun, flüorin, karbon və əksəriyyətlə də hidrogenin qarışığından meydana gəlir. Bu qazların əksəriyyəti 1950-ci illərin məhsulu olub indiki vaxtda soyuducularda, kondisionerlərdə, spreylərdə, yanğın söndürücülərdə və plastik istehsalında istifadə edilir. Elm adamları bu qazların ozonu yox edərək əhəmiyyətli iqlim və hava dəyişikliklərinə səbəb olduqlarını sübut etmişlər. Bu qazlar; DDT, Dioksin, Civə, Güllə, Vinilxlorid, PCB-lər, Kükürtdioksit, Sodyumnitrat və Polimerlərdir.

İstixana Qazları: Xloroflorokarbonlar (XFK):
1- DDT: 1940-1950 illər arasında dünya səviyyəsində əkinçilik sahələrindəki böcəkləri zəhərləmək üçün istifadə edilmişdir. Kimyəvi adı dixlorodifeniltrixloroetandır. Tərkibində xlor olan bu qazın insan daxil olmaqla digər canlılar üçün də öldürücü olduğu fərq edildikdən sonra istehsaldan qaldırılmışdır.
2- Dioksin: 100-dən cox növü vardır. Bitkilərin və böcəklərin təxribatı üçün istifadə edilər. Bir çox növü çox təhlükəlidir; xərçəngə və daha bir çox xəstəliyə səbəb olur.
3- Civə: Civənin ən əhəmiyyətli xüsusiyyəti digər elementlər kimi aydınlaşdırılmamasıdır. 1950-1960 illəri arasında təsirini əhəmiyyətli ölçüdə göstərmiş, Yaponiyada bir neçə yüz balıqçının ölümünə səbəb olmuşdur. Bir ara kosmetik məhsullarda istifadə edilmişsə də daha sonra son dərəcə zəhərli olduğu aydın olub imtina edilmişdir.
4- Güllə: İndiki vaxtda qələmlərin içində grafit olaraq istifadə edilir. Bədənin içinə girdiyi təqdirdə çox zəhərləyicidir; sinir sistemini çökdürüb beynə ziyan verər.
5- Vinilklorid: PVC yəni polyvinyl xloridi əldə etmək üçün istifadə edilən bir qaz qarışığıdır. Tənəffüs edildiyində toksik təsirlidir.
6- PCB-lər: PCB, İngiliscə bir termin olan 'polychlorinated biphenyls' dən yaranandır. Bu sənaye kimyəvi toksik olaraq ilk dəfə 1929-cu ildə istifadə edilməyə başlamış və 100-dən cox növü olduğu təsbit edilmişdir. Bunlar böyük stansiyalardakı elektrik transformatorlarının izolyasiya edilməsində, bir çox elektrikli ev alətlərində eyni zamanda boya və yapışdırıcıların elastiklik qazanmasında istifadə edilir. Bunun yanında xərçəngə gətirib çıxardığı bilinmişdir.
7- Sodyumnitrat: Hisə verilmiş balıq, ət və digər bəzi yeməkləri qorumaq üçün istifadə edilən bir növ duzdur. Bədənə girdiyində xərçəngə gətirib çıxardığı bilinmişdir.
8- Kükürtdioksit (SO2): Bu qaz sulfidin, yağın, müxtəlif təbii qazların və kömürlə neft kimi qalıq yanacaqların yanması nəticəsində ortaya çıxır. Kükürtdioksit və azotoksidin bir-biriylə reaksiyası nəticəsində turşu yağışlarını meydana gətirən kükürtlü kibrit turşusu (H2SO4) meydana gəlir.

9- Polimerler: Təbii və sintetik növləri var. Təbii olanların tərkibi zülal və nişastadan ibarətdir. Sintetik olanlar isə plastik məhsullarda və əl istehsalı olan parçalarda tapılıb. Neylon, tefelon, polyester, spandeks, stirofoam kimi adlar göstərmək olar.

İstixana Qazları: Ozon:
Ozon təbəqəsinin incelmesi "Qlobal İstiləşmə"ni bilvasitə artırır. USNAS-ın 1979-cu ildə nəşr etdiyi hesabatda, ozon təbəqəsində 5% - arasında bir azalma olduğu müşahidə edildiyi qarşıya qoyulmuşdur. Halbuki bundan bir il əvvəl Noyabr 1978-ci ildə kosmosa atılan Nimbus-7 peykindən alınan məlumatlara görə cəmi atmosferik ozon səviyyəsi 1979-1991 illəri arasında orta paralellərdə 3-5%, yuxarı paralellərdə 6 elə 8% arasında azalmışdır (Gleason 1993). 1992-ci ildə Antartikadakı Ozon səviyyəsi isə 1979-cu ildəki səviyyənin P-sinə enmişdir. 1950 və 60-cı illərdəki ozon qalınlığı da 1990-cu illərdən sonra 1/3-ə qədər enmişdir. "The National Research Council"-un 1982 Mart hesabatına görə XFK çərşənbə axşamınımı bu şəkildə davam etsə 21-ci əsrin sonunda stratosferdeki ozon miqdarı 5% arasında bir azalama olacaq.

İstixana Qazlarının Bilinən və Ola biləcək Təsirləri:
Dünyanın istiliyi sənaye inqilabından bu yana 0,45ºC artmışdır. Bunun əsas səbəbi qalıq yanacaqların yanması nəticəsi ortaya çıxan CO2 və digər istixana qazlarıdır. Artan əhali və böyüyən iqtisadiyyatın enerji ehtiyacları da çoxalmaqdadır. Bu ehtiyacın qarşılanması isə qalıq yanacaq istehlakının artmasına və atmosferdəki CO2 miqdarının böyük ölçüdə çoxalmasına səbəb olmasıdır. İstilik artımının ola biləcək təsirləri nəzəriyyələr formasında araşdırılmaqdadır.
Şəhərlərin İstilik Adası Təsiri:
Günəşli və isti günlərdə, sıx əhalili və yüksək binaların sıxlıqla görüldüyü şəhər bölgələrin ətraflarına görə daha isti olmaları, şəhərlərin istilik adası təsirini meydana gətirər. Bu asfaltlanmış sahələr, bitki birliklərinin korlaşdırılmış olduğu bölgələr və qara səthlər "istilik adası təsiri"nin başlıca səbəbləridir.
Şəhərləşmiş sahələrdə hava dövranının quruluşlaşmanın artımıyla maneə törədilməsi və təbii iqlim mühitinin pozulması yerli bir istiləşməyə gətirib çıxarar. Bu cür yerli istiləşmələr də qlobal istiləşmənin əsas səbəblərindəndir. 
Şəhər planlamasında və bina istehsalında günəş ilə quruluş arasındakı əlaqənin yaxşı nizamlanmasıda istilik adasının təsiri maneə törədəcək.
Nümunə şəhərlər: Detroit (ABŞ), Los Angeles (ABŞ) ,Hong Kong (ÇİN)...

Smog (hava sıxlığı):
Havaya buraxılan çox miqdardakı qazlar, atmosferdəki havanı sıxlaşdırır, qaz təbəqəsini qalınlaşdırır. Buna görə gələn günəş şüaları daha çox sorurlar, daha az əks etdirirlər və süni bir istixana təsiri meydana gəlir. Qazlar, xüsusilə böyük şəhərlərdə, Hava Sıxlığı (Smog) meydana gətirərək təsirli oluır.
Smog-un olduğu məkanlarda məskunlaşan insanlarda     
 - Ağciyər ağrıları  
- Xırıltı
- Öskürək
- Baş ağrısı
- Ağciyər iltihabları görülər.
İstixana Qazlarının Bilinən və Ola biləcək Təsirləri:
Quraqlıq və sellər: İstixana təsiri müxtəlif iqlim dəyişikliklərinə gətirib çıxaracaq. Tədbir alınmadığı təqdirdə bəzi təbiət hadisələrinin mənfi təsirləri çox böyük ölçülərə çatacaq.
Güc istehsalında azalma: Elektrik güc stansiyalarının hamısı suya ehtiyac duymaqdadır. İsti keçən illərdə elektrik istəyi artacaq lakin su miqdarının azalması ücün elektrik istehsalı düşəcək. Bu da dövlət və xalqlara iqtisadi çətinliklər yaşadacaq, müxtəlif problemlərə səbəb olacaq.
Çay nəqliyyatında problemlər: İstilik artımına bağlı olaraq çay sularının alçalması, suyolu ticarətinə maneə meydana gətirib nəqliyyat xərclərini artıracaq


GLOBAL İSTİLƏŞMƏNİN ELMİ TƏHLİLİ.


Yerdə iqlimin gələcək qlobal istiləşməsində XX əsr məlumatının 60-cısının ortasından meydana çıxmağa başladı. Belə proqnozun rəqiblərinin və tərəfdarlarının sərt müzakirələri və iqlimin dəyişmələrinin və nəticələri dərhal inkişaf etdirildi, hansı nəticə səbəblərin bir neçə versiyasının yaradılması idi.

Versiya birinci: Yer dəyişikliklərdə və belə dəyişikliklərin Yer əsas tendensiyasında iqlim, orta qlobal hərarətin artımı. Qlobal istiləşməyə şəxsin iqtisadi fəaliyyətlərinin nəticələri ilə səbəb olunur. Planetdə orta illik hərarətin artımı atmosferdə istixana qazlarının yığımı ilə əlaqə yaradır. Bu versiyanın tərəfdarları hesab edir ki, qızdırılma hydrocarbonic yanacağını işlədən istehsalın miqyaslarının böyüməsi ilə bilinən olmağa başladı və istixana effektini beləliklə doğurmuşdur.

Versiya saniyə: Qlobal istiləşmə şəxsin iqtisadi fəaliyyətlərinin nəticələri ilə birləşdirilmir. Çox alim planetar miqyasda iqlimə təsir göstərmək üçün şəxsin sual imkanında zəng edir. Onlar hesab edirlər ki, anthropogenous iqlim dəyişikliyi qlobal istiləşmənin səbəblər kosmoqennoqo xarakteri ilə birləşdirdiyi böyük şəhərin şərtlərində avtomobil nəqliyyatınında və fikir var müəssisələrinin sənayedə, yalnız baş verə bilər. Biz fikir verəcəyik ki, Yerin tarixində, oxşar qlobal istiləşmənin dövrləri var idi. Daşlaşmış qalıqların analizinə müvafiq olaraq, 10 15°S-də Yerdə mezozoy erası ərzində daha isti idi, indidən.

Versiya üçdə bir: qoyan qlobal istiləşmədə, technogenic-də və kosmoqennıx-da səbəblər baş verir. Bu versiyanın və tərəfdarları qəfil soyuqlaşma və qızdırılmanın qısamüddətli xarakterə malik olduğu, irəlidə hətta mümkündür. Qlobal hərarət Bu vaxta 2010-2015-ə iqlimin sabitləşdirməsinin proqnozları var 1.5 2°S-də hamını qaldıracaq və onda, qızdırılma qurtaracaq.

Bütün versiyaların tərəfdarları inkar etmir ki, fakt imkan verir və qısamüddətli, ancaq planetdə istiləşən iqlim. Çox dərin həmçinin anthropogenous mənşəsinin atmosfer karbonlu qazının konsentrasiyasında artımın nəticəsində iqlim dəyişikliyinin konsepsiyası hər tərəfli inkişaf etdirilmişdir. O, daima indiki daha əsl onun artığıdır ilə müqayisədə adi miqdar atmosferdə və iştirak etməkdə, üzvi yanacağın yanmaqda Yerin atmosferinə gəlin.

Yuxarıda bəyan edilən diqqət yetirərək, biz cəhdi qlobal istixana effektinin standart konsepsiyasından əmələ gələn iqlim dəyişikliyində anthropogenous karbonlu qazının konsentrasiyasında artımın təsirinin əsas imkanının obyektiv analizi edəcəyik. Bu hesab edilir ki, sənaye fəaliyyətinin gedişində formalaşdırılan və hər şeydən əvvəl enerji istehsalları, karbonlu və başqa qazlar, atmosferdə toplaşmaq, yerdə Yerin səthi ilə infraqırmızı radiasiyanın emissiyası ilə toqquşur, yer səth artımlarının hərarəti, onun nəticəsi buzlardan əriyir, Dünya okeanının səviyyəsinin artımı, iqlim zonaların yerdəyişməsi və başqa qlobal nəticələr.



Yerin balansına saçmaq

Hər saniyə Günəş enerjinin 1026 J-i dünya kosmik 3.83 •-ində əsaslanır. Hər planet bu enerjinin müəyyən payını alır. Yer üçün, bu pay 1018 J 2.1 •-ini edir. Necə ki Günəşin səthinin orta hərarəti, 5800-ə yaxın, günəş şüalanmasının enerjisinin spektral paylaşdırması qeyri bircins: 5 % spektrin ultrabənövşəyi ərazisində zəruridir, 52 %, görünəndə və 43 %, yaxın infraqırmızı ərazidə. Yer atmosfer bütün düşən enerjinin 36 %-ini əks etdirir və 17 %-i sorur. Bu proseslərin seçmə qabiliyyətisinin nəticəsində spektral struktur dəyişiklikləri və günəş şüalanmasının tək 47 %-i Yerin (şəkil 1, siyahı 1) səthlərinə nail olur. 18 %-in atmosferinin sərhədi ilə günəş şüalanmasının ümumi səviyyəsindən dağılır ki, spektrin qısadalğalı ərazisinin 12 %-i əks etdirilir və 70 % yer səth ilə sorulur. Əhəmiyyətli pay, 38.8 %-dən istifadə edilir, nəticəsində, nə planetin səthinin orta hərarəti 287.8-i indi edir. 7.7 % suyun və turbulizaüiö atmosferlərinin tozlası üçün xərclənir və 23.5 %-ə qara bədən (şəkil 1, siyahı 4) tamamilə spektral paylaşdırma ilə 10.07 mikron dalğanın uzunluğunda yerdə saçılır. Gündüz yer səthin radiasiyası əks etdiriləndən, 0.5 mikronun =-inə dalğanın uzunluğuna müvafiq gələn spektral maksimum ilə diqqətsiz qısa dalğa işığından və öz istilik infraqırmızı radiasiyadan ibarətdir. Qüruba və gecə əks olunmuş qısadalğalı radiasiyaya eksperiment yolu ilə riayət edilməndən sonra sonra. Bizim planetimizin öz istilik infraqırmızı radiasiyası, səthin %-inin okeanları tutduğu və (şəkil 1, siyahı 3) 287.8 temperaturda qara bədən tamamilə radiasiya ilə spektral paylaşdırmada dəqiq kifayət qədər təsadüf etdiyi 70.8 eksperiment yolu ilə qürubdan sonra qeydə alınır.






Beləliklə, gündüz yer səth ilə saçılan, qısadalğalı radiasiya və uzun dalğa infraqırmızı radiasiyaları sadəcə həmçinin sorulan və istixana effekti yaradılması üçün atmosfer ilə əks etdirilən o radiasiyadırlar. Buna baxmayaraq müvafiq olaraq şəkil 1-də (siyahı 2) təqdim edilən və şəkil 2 (siyahı 2) eksperimental spektral xa = fövqəladə dolu 1010l =-in 10.6 mikronu 15 mikron) və su, ozon və karbonlu qaz üçün atmosfer udmasının oxlar səciyyəvi zolaqları ilə müəyyən edilir. Bundan başqa, dalğa l =-in uzunluğu ilə lazer radiasiyasının atmosferində paylaşdırma eksperimental tədqiqatları 9.6 mikron) və qaz (l = 6.3 mikronlar), ozon (l = 0.5 mikronlar, 0.986-ı edir və dalğanın uzunluğu ilə radiasiya üçün 10.07 mikron, 0.978. Necə ki dalğaların göstərilən uzunluqlarının radiasiyası faktiki olaraq atmosferi dağıtmır, karbonlu qazın konsentrasiyasında artımın nəticəsində istixana effektinin formalaşması ağlasığmazdır. Bundan başqa, bu radiasiya eksperiment yolu ilə bilinmir. Şəkil 2-də (siyahı 4), bu maxima-nın su buxar (lrakteristike propuskaniə-si yer atmosferinin udmasının zolaqlarının mərkəzlərinə müvafiq gəldiyi aydın gecə səmasının güc parlaqlığının eksperimental spektral xüsusiyyətləri təqdim edilir, 0.5 mikronun sahəsində və 8-14 mikron dalğaların göstərilən uzunluqlarının radiasiyasının udmasını və dispersiyasını demək olar ki tamamilə çıxarmaaq şəffaflığın pəncərələri var. Bu spektral diapazonlarda atmosfer şəffaflığı elə yüksəkdir ki, faktor propuskaniə atmosferlərini və hər şeydən əvvəl karbonlu qazı eksperiment yolu ilə ölçdü.


Eksperimental spektral xüsusiyyətlər

Vt m2 30 kmin hündürlüyünə lazerin şüasının dispersiyasını bilməmişdir.

= 10.07 mikron, 0.978-dən 0.538-ə. Necə ki tamaşa eksperimental tədqiqatları, buludlar alçaqdan fasiləsiz ilə sıxılan səma, hərarət ilə qara bədən kimi tamamilə həqiqətən əsaslanır, bir neçə dərəcə çərçivəsində əhatə etməyi bərabərləşdirir. Tünd topa buludlarının güc parlaqlığının spektral xüsusiyyətləri uducu 6.3 və 15 mikronun (şəkil 2, siyahı 3) güclü zolaqlarının ərazilərində maxima-ya malikdir və spektral pəncərədə, 8 14 mikron 275 temperaturda qara bədən tamamilə radiasiya qeydə alınır ki, atmosferlər protivoizluçenie-də iqlim müşahidə ilə qurulan suyun buxarlarının əhəmiyyətli konsentrasiyasının təsirini həqiqətən təsdiq edir, istixana effektini yaradaraq. Elə, çökmənin (3000 6000 mm il) əhəmiyyətli tutqun və böyük orta illik miqdarı ilə ekvatorial iqlim istisna olaraq möhkəm temperatur üsul (İl ərzində 25 ± 3°S) ilə səciyyələndirilir və çökmənin orta illik miqdarında növbəti tropik iqlimdə il hətta, havanın hərarətinin gündəlik amplitudası 100-300 mm 40°S-dən üstələyir, yer səthin infraqırmızı radiasiyasına aydın səmanın şəffaflığının spektral pəncərəsindən yerdə sərbəst saçılır, buna baxmayaraq 0.5 mikron 0.986-dan 0.695-ə duman dəyişiklikləri atmosfer buxarlar vodı.l =-i ilə çox effektiv saxlanır və dalğa lMecdu-nun effektiv uzunluğu ilə yer səthin infraqırmızı radiasiyası üçün o

Buludlar planetin səthinin yarısını daha çox dayanıqlı əhatə etmək, intensiv kifayət qədər infraqırmızı radiasiyanı yayır və yer radiasiyaya demək olar ki tutqundur. Ancaq əgər atmosferdə, istixana effektinin formalaşmasını doğuran hypothetically, karbonlu qazın konsentrasiyasının nəzərdə tutulan dəyişikliyi 4 %-ə 2 • 10-5 %-dən su buxar dəyişikliklərinin 0.035 % konsentrasiyasına 0.032 %-dən limitlərdə və ya 200000 dəfə ola bilərsə. Beləliklə dalğanın effektiv uzunluğu ilə qısadalğalı radiasiya üçün faktor propuskaniə atmosferləri

Elə, karbonlu qazın konsentrasiyasında anthropogenous artımının nəticəsində istixana effektinin güclənməyi əsl nəzəri şüalanma və Yerin əsl nəzəri istilik balansı olmağı sübut etmir. Bundan başqa, bu effekt qlobal iqlimin dəyişmələrinin anthropogenous konsepsiyasının uyğunsuzluğunda suala diqqəti gətirmək üçün imkan verən əsl eksperimental tədqiqatlar olmağı sübut etmir. Atmosferdə anthropogenous emissiyaları CO2-da, bu bilavasitə, heç bir düzəlişlərsiz, qeyri-mümkündür, havada karbonlu qazın konsentrasiyasının böyüməsini saymaq, necə ki bu suda yaxşı pozulur. Dənizlərdə və onun okeanlarında daha çox 50-60 dəfə özündə saxlayır olduğuna nisbətən atmosferdə. Havada xidmət CO2-da istənilən artım səbəb olacaq, təbii olaraq, hidrosferdə bu qazın itkisi, okean bərabərləşdə, yuxarıda kiçik bərabərləşdə atmosferdə karbonlu qazın parüialğnoe təzyiqində buna görə də soyuq enlərdə və buraxılışlarda CO2-u sorur. Hidrosfer havada karbonlu qazın konsentrasiyasının böyüməsini əhəmiyyətli dərəcədə özündə saxlamaq güclü cəmləyicidir. Ən yeni tədqiqatlara müvafiq olaraq, ən əsl Havay adalarının ətrafında, müxtəlif təxmini qiymətlər ilə harada ki heç bir sənaye mərkəzləri, atmosferdə karbonlu qazın xidməti son yüzdən artıq il ərzində yoxdur 320-325 ilə 5.8 % ilə olan 342-344 ppm-ə (milyon pay) artmışdır. Eyni vaxt ərzində, planetin orta hərarəti nəticəsində 5.7 %-də olan 14.8°S-ə 14°S ilə artmışdır, nə həmçinin hər şeydən əvvəl ekvatorial ərazilərdə okeanların səthi ilə karbonlu qazın problemini birləşdirdi əlaqəli olunan miqyaslarda (Havay adaları karbonlu qazın konsentrasiyasında artımın ehtimal edilən versiyası ola bilən ən isti paraleldə, +27°S, orta illik temperatur ilə tropik bərabərləşdə yerləşir) çox artdı.


 INCLUDEPICTURE "http://t1.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQT_ctEQmueihGkrDwW9aRFXvW8-E-mUcYjUiiY7pY-0yLgc4Lv" \* MERGEFORMATINET 




Tanımaq zəruridir ki, birinci versiyanın aşkar uyğunsuzluğu tamamilə iki başqanı ləğv etmir. Həqiqətən, obyektiv olaraq qeydə alınan qlobal iqlim dəyişikliyi və hər şeydən əvvəl artım orta hesabla planetin səthinin hərarəti baş verirlər. Son yüz il ərzində Yerin orta hərarəti 0.8°S-də artmışdır. Alpda və Qafqaz buzlaqlarında iki dəfə həcmdə , Kilimancaro dağlarında azalmışdır, 73 % üçün və Dünya okeanının səviyyəsi 10-da qaldırmışdır, 2.4°S-i edən yaxşı ifadə edilən iqlim qızdırılma Avropanın, Asiyanın və Şimali Amerikanın Arktik zonalarında XIXth əsri orta aləti meteoroloji müşahidəsindən görür göstərilir. Ümumiləşdirilən regional təxmini qiymətlərə, 1.4-1.5 dəfədə uzun soyuq dövr ərzində hərarətdə , hava qalxmalarına müvafiq olaraq çox qısa isti üçün, iqlim qızdırılmaya havanın orta qış hərarətinin artımı ilə hər şeydən əvvəl səbəb olunur. Əsl instrumentalğno 3 min dərinliyində 1.2°S daimi donuşluğu hərarətlərində artım. Keçmişə aid proqnoza müvafiq olaraq göstərilir ki, havanın hərarətində mümkün qalxma 2020-ci ilə kimi 2°S-i edəcək və 2050-ci ilə kimi, 4.5°S. Daha bir qlobal effekt, ozonun konsentrasiyası ilə Yerin (ozon araları) ozon qatının stabilliyinin pozması Antarktidanın, Arktikanın, Şərqi Sibirin və Qazaxıstanın üzərlərindən 50 %-ə azaltdı. Bu gün atmosferdə ozonun konsentrasiyası, spesifik NASAda müşahidənin nəticələri ilə 1970 Bu dəyişiklik ilə müqayisədə 13 % üçün azalmışdır, ozon qatının nəzarət etməyinin başqa metodları ilə həmçinin bərkitdi və bütün bioloji növlərə ölümün təhlükəsini təmsil edən onun ultrabənövşəyi radiasiyanın tükənmə səviyyəsinin prosesində, Yerdə yaşamaq böyütdü. Güclü zəlzələlər tez-tez olmuşdur. XXth əsrinin birinci yarısı üçün 7 nöqtənin (740 min şəxs itirildi) üzərindən və ikinci yarıda bacarıq ilə 15 zəlzələ, 23 (bir milyondan çox itirildi) qeydə alınmışdır. Yerdə siklonların, tufanların, zəlzələlərin və su basmağın qurbanlarının Orta ədədi keçən 50 il boyunca malikdir, bir ildən sonra 46000 şəxsi üstələdi. İqlim bədbəxt hadisələrdən maddi zədə çoxu üç dəfə böyütmüşdür və 90 bln-i üstələmişdir. dollarlar bir ildən sonra, planetin (130-200 bln. dollarlar bir ildən sonra) nəzəri kapital qoyuluşu resurslarının potensialına yaxın gələrək.





Beləliklə qlobal kataklizmlər, açıq-aydın, XXI dövlət əsri 4.43 •-in başlanğıcı 1020-ə edən insan sivilizasiyasının tam enerji potensialı kimi kosmoqennıy xarakterinə malikdir, 6000 dəfə daha az əsas klimatoobrazuöhey-dir planetin güc dominant əlamətindən, günəş şüalanması və güc balansına saçmaqda mühüm təsiri verə bilmir, buna baxmayaraq provoüirovaniə yerli ekoloji bədbəxt hadisələri üçün olduqca kifayətdir. Müqayisə üçün: Yerin yerin təkindən gedən radiogen radiasiyanın istilik axınının tam bacarığı, 5000 dəfə 1013 Vt 2.5 •-inə yaxın edir, az var Günəşdən Yerin yanında alınan istiliyin miqdarı və iqlimdə təsiri vermir. İnstrumentalğno qeydə alındı ki, iqlim dəyişiklikləri təbii nəticə kosmoqennıx prosesləridir.

Orta qlobal və kontinental hərarətlərin dəyişiklikləri pleystosendə.

Geochronological tədqiqatlarına müvafiq olaraq, 25-50 ilin dövrəsinin sürəkliliyi ilə iqlim dəyişiklikləri intracentury ritmikasında, supercentury dəyişikliyi, sərin nəm iqlim quruyur və 1800-1900 dövrəsinin sürəkliliyi ilə, qalaktik dövr ilə Günəşin fırlanmasının nəticəsi kimi təxminən 200 milyon il ətrafında qalaktikanın mərkəzi çətin xronologiya qanun ilə, istiləşir, günəş şüalanmasının ümumi səviyyəsini müəyyən etməyə riayət edilir. Yerin mövcudluğu ərzində qlobal dondurma ilə müşayiət edilən əhəmiyyətli iqlim dəyişiklikləri, qləüialami baş verdi, pleystosendə ən yaxşı oxudu ki, hansı ki paleoqenovoy epoxasını sonda başlamışdır və 15 min il əvvəl təxminən epoxada qoloüenovoy-u qurtarmışdır. Qləüialov orta ədədi qlobal hərarətləri +5-ə dövrlərə düşdü... +10°S (şəkil 3, siyahı 1), Şimal yarımkürəsinin orta kontinental hərarəti daha çox (şəkil 3, siyahı 2) dəyişdi və buzlaqlar en 40-50 °-ə uzandı. Suyun nəhəng çəkiləri okeanlardan götürdü və buzların staivaniə-sindən sonra yenidən onlarda geri qayıtmaq ki, kontinental buzlaqların formalaşması Üçün xərcləndi, 85-120 mdə Dünya okeanının səviyyəsinin dəyişmələrinə səbəb oldu. Planetin dövrlər interqləüialov orta hərarəti ərzində +16-a qaldırdı... +18°S və subpolar ərazilərinin florası və faunası müasir subtropik iqlimə müvafiq gəldilər. Belə iqlimin dəyişmələrinin səbəbi Günəş ətrafında yer orbit Yer və periodik dəyişikliklər gksüentrisiteta-nın fırlanmasının preüessiə baltalarıdır, qlobal iqlim güc dominant əlamətinin səviyyəsinin dəyişikliyini müşayiət etdi, 41-105 min ilin periodikliyi ilə günəş şüalanması. Ölçü gksüentrisiteta yer orbit, 0.001-dən 0.0668-ə dövr ilə təxminən 105 min il.





İndi gksüentrisitet, yer orbit 0.0167-i edir və azalmağa davam edir, buna görə də yanvarda Yer 147 milyonda kmdə Günəşə yaxın gəlir və iyulda ondan 152 milyonda 7 %-də il ərzində günəş şüalanmasının səviyyəsinin dəyişikliyinə gətirən kmdə tərk edir. Azalma gksüentrisiteta-da günəş şüalanmasının ən yaxın 25 min il səviyyəsində yer orbit iyulda artacaq və planetin orta hərarəti yüksək kifayət qədər olacaq. Sonrakı gksüentrisitet orbitləri artmağa başlayacaq və 83 min ildən 0.0668-ə nail olacaq. Beləliklə günəş şüalanmasının səviyyəsi iqlimin mühüm qəfil soyuqlaşmasına gətirən 26 % üçün azalacaq. Bundan başqa, preüessii-nin nəticəsində birlikdə dəyişiklik gksüentrisiteta orbitləri ilə Şimal yarımkürəsinin kontinental hissəsində günəş şüalanmasının səviyyəsinin əhəmiyyətli dəyişmələrinə gətirən 41 min ildə dövr ilə 24.5 °-ə 22 °-dən yer ox dəyişikliklərinin meylinin bucağı, iqlim vəziyyət günəş radiasiyasını pisləşdirən buz örtüklərin formalaşmasını doğurmaq qısadalğalı diapazonda əks etdirilir və Yerin (şəkil 1) səthi ilə sorulman. Nəticələnilən kosmoqennıe iqlimin dəyişmələrinin səbəbləri neopredelennostey geoloji görüşləri çərçivəsində əsl geochronological tədqiqatları olmağı sübut edir və planetin (şəkil 3) kifayət qədər gələcək iqlim dəyişikliyini təkidlə qabaqcadan xəbər vermək üçün imkan verir.


Elə, instrumentalğno, iqlimin təsdiq olunmuş qlobal istiləşməsi minimal anthropogenous təsiri ilə təbii nəticə obyektiv kosmoqennıx prosesləridir. Necə ki şəkil 3-dən meydana çıxır, gələn 50-100 il səviyyə 14.8 15.4°S-də orta qlobal hərarətin stabil vəziyyəti və onun tədrici yıxılması ərzində 27 min ildən minimal dəyərə, formalaşmaya və paylaşdırma qləüialov-a gətirməməyə riayət ediləcək. Bu şərt qlobal iqlim vəziyyəti sabitləşdirir, buna baxmayaraq iqlim zonaların bəzi dəyişikliyi, ayrı regionların və kənd təsərrüfatı istehsalat mürəkkəbləşdirməsinin faunasının dəyişiklikləri mümkündür. Hər halda şübhəsiz faktiki texnoloji dünya birliyi texnoloji və iqtisadi profilaktik ölçüləri, cəld artan gücün və sivilizasiyanın cəld artan texnoloji potensialının planetinin hidrosferində və sivilizasiyanın cəld artan texnoloji potensialının planetinin biosferasında anthropogenous təsirinin səviyyəsinin hərtərəfli azalmasında yönəltdi, təmsil etdi. XXI dövlət əsri sonuna qədər saxlanma gksponenüialğnoqo-da, tam enerji potensialı hesab kosmoqeneza ilə təhlükəli ölçü +3°S-də planet hərarətini qaldırmaq üçün bacarıqlı olan ümumi günəş şüalanmasının dünya dövləti 2.7 • 1023-5 %-inin hadisələrini edəcək. Biz ümid edəcəyik, hər ikisi ki iqlim dəyişikliklərinin əsl proqnozu, birləşmiş intellektual və sivilizasiyanın birləşmiş texnoloji potensialı bu proseslərin nəticələrini zəruri olaraq hamarlamaq üçün imkan verəcəklər.





Comments